देशात सध्या ८०च्या दशकातील (1980s) ट्रेंड पुन्हा सोशल मीडियावर चर्चेत आला आहे. इन्स्टाग्राम आणि इतर सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर ‘80s AI Photo Trend’ तसेच त्या काळातील फॅशन आणि पॉप कल्चरशी संबंधित पोस्ट मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होत आहेत. मात्र याच पार्श्वभूमीवर या ट्रेंडकडे केवळ मनोरंजन म्हणून पाहायचे की त्यामागे सध्या सुरू असलेल्या काही गंभीर घडामोडींकडे दुर्लक्ष होण्याची शक्यता आहे, असा प्रश्नही उपस्थित होत आहे.

कारण गेल्या काही काळात देशाच्या विविध भागांत खराब रस्ते, खराब शाळा, आरोग्य व्यवस्थेतील त्रुटी, वाढता भ्रष्टाचार ,राम मंदिर चोरी प्रकरण ,झी ग्रुप ₹22006 करोड़ कर्ज माफी ,आणि मूलभूत सुविधांच्या प्रश्नांवर नागरिक मोठ्या संख्येने रस्त्यावर उतरलेले होते .अनेक ठिकाणी विद्यार्थी आणि सामान्य नागरिक आपल्या हक्कांसाठी आंदोलन करत होते . हे प्रश्न केवळ एखाद्या राज्यापुरते किंवा देशापुरते मर्यादित न राहता सोशल मीडिया आणि डिजिटल माध्यमांमधून जगभर पोहोचत आणि चर्चेत येत होते.

नागरिकांच्या या आंदोलनांमुळे सरकार आणि प्रशासनावर प्रश्न उपस्थित होत होते. रस्ते का खराब आहेत, शाळांमध्ये सुविधा का नाहीत, रुग्णालयांमध्ये नागरिकांना योग्य सेवा का मिळत नाही, भ्रष्टाचाराच्या तक्रारींवर कारवाई का होत नाही, असे थेट प्रश्न जनतेकडून विचारले जात होते.

याच काळात सोशल मीडिया हा नागरिकांच्या आवाजाचे प्रभावी माध्यम बनला. एखाद्या गावातील, शहरातील किंवा राज्यातील प्रश्नाचा व्हिडिओ काही तासांत देशभर आणि त्यानंतर जगभर पोहोचू लागला. त्यामुळे पारंपरिक माध्यमांच्या चौकटीबाहेर जाऊन सामान्य नागरिकांचा प्रश्न थेट सरकारच्या आणि जगाच्या नजरेसमोर येऊ लागला.

हीच बाब सत्ताधाऱ्यांसाठी अधिक आव्हानात्मक ठरत होती का?

हीच बाब सत्ताधाऱ्यांसाठी अधिक आव्हानात्मक ठरत होती का? हा प्रश्न आता विचारला जात आहे.

कारण एखाद्या सरकारसमोर सर्वात मोठे आव्हान केवळ विरोधी पक्ष नसतो; सामान्य नागरिक जेव्हा मोठ्या संख्येने आपल्या मूलभूत हक्कांसाठी रस्त्यावर उतरतो आणि त्याचा आवाज सोशल मीडियातून देशाच्या सीमा ओलांडून जगभर पोहोचतो, तेव्हा त्या आवाजाकडे दुर्लक्ष करणे कठीण होते.

आणि अशा परिस्थितीत अचानक एखादा नवा सोशल मीडिया ट्रेंड प्रचंड वेगाने पुढे येतो, नेते त्यावर पोस्ट करतात, कलाकार त्यात सहभागी होतात आणि माध्यमांमध्येही त्याच विषयाला मोठ्या प्रमाणात स्थान मिळते, तेव्हा हा केवळ सोशल मीडिया ट्रेंड आहे की जनतेच्या गंभीर प्रश्नांपासून लक्ष दुसरीकडे वळवणारी वातावरणनिर्मिती आहे, असा प्रश्न उपस्थित होणे स्वाभाविक आहे.

विशेष म्हणजे सोशल मीडिया पाहिल्यास सत्ताधारी पक्षाशी संबंधित अनेक नेते या ट्रेंडमध्ये सहभागी होताना दिसतात. त्यानंतर काही कलाकारही त्याच पद्धतीच्या पोस्ट करताना दिसतात. काही माध्यमेही त्याच विषयाला मोठ्या प्रमाणात प्रसिद्धी देताना दिसतात.

हे सर्व पूर्णपणे स्वतंत्रपणे घडत आहे की यामागे काही नियोजन आहे, याचे उत्तर आज उपलब्ध पुराव्यांच्या आधारे ठामपणे देता येणार नाही. मात्र हा प्रश्न विचारण्याचा अधिकार नागरिकांना नक्कीच आहे.

कारण लोकशाहीमध्ये प्रचार आणि पत्रकारिता यांच्यातील सीमारेषा स्पष्ट असणे आवश्यक आहे.

पत्रकारितेचे काम केवळ सोशल मीडिया ट्रेंड दाखवणे नाही. खराब रस्त्यावरून जाणाऱ्या नागरिकाचा त्रास दाखवणे, मोडकळीस आलेल्या शाळेतील विद्यार्थ्यांचा प्रश्न मांडणे, रुग्णालयातील सुविधांचा अभाव समोर आणणे आणि भ्रष्टाचाराच्या आरोपांची तथ्यांच्या आधारे चौकशी करणे, हेही पत्रकारितेचेच काम आहे.

आज गरज आहे ती केवळ “काय व्हायरल होत आहे?” हे पाहण्याची नाही.

तर—

“काय व्हायरल केले जात आहे?”

“काय चर्चेतून बाहेर गेले आहे?”

आणि सर्वात महत्त्वाचे—

“जनतेच्या मूळ प्रश्नांवरून लक्ष दुसरीकडे वळवले जात आहे का?”

हा प्रश्न विचारण्याची आहे.

८०च्या दशकातील ट्रेंड पुन्हा सोशल मीडियावर येणे ही एक सामान्य डिजिटल घटना असू शकते. पण त्याच वेळी जनतेचे रस्ते, शाळा, रुग्णालये, भ्रष्टाचार आणि मूलभूत हक्कांचे प्रश्न चर्चेतून बाजूला पडत असतील, तर त्याकडे पत्रकारिता आणि नागरिकांनी गंभीरपणे पाहणे आवश्यक आहे.

सत्ताधारी असो वा विरोधक, कलाकार असो वा माध्यमसमूह—प्रश्न विचारलेच पाहिजेत.

कारण लोकशाहीत व्हायरल होणारा प्रत्येक विषय महत्त्वाचा असेलच असे नाही; कधी कधी खरा महत्त्वाचा विषय तो असतो, जो जनतेसमोर येऊ नये अशी कोणाची तरी इच्छा असते.

जागरूक नागरिकांनी ट्रेंड पाहावा, पण प्रश्न विचारणे थांबवू नये…….